
Hieronder presenteren wij de schilderijen uit de tentoonstelling. De selectie is ook verschenen in een gedrukte luxe catalogus, die u hier in pdf-vorm kunt bekijken en natuurlijk ook kunt bestellen via deze pagina.
De expositie is te zien van 28 november t/m 24 december 2026 in onze galeries aan de Notaris Fischerstraat 27 en 30 in Ede.
Open: dinsdag t/m zaterdag 11-17 uur
Openingsborrel: zaterdag 28 november 15-18 uur
Open zondag: 29 november 11-17 uur
Tijdens het fin de siècle, de twee decennia rond de overgang van de negentiende naar de twintigste eeuw, waarin traditionele stijlen botsten met vernieuwende, moderne bewegingen en daarvoor geleidelijk plaatsmaakten, publiceerde in 1896 de filosoof George Santayana The Sense of Beauty. Zijn boek groeide uit tot een invloedrijk werk over schoonheid, die Santayana onderzocht vanuit waarneming en bespiegeling van de menselijke ervaring. Psychologie en aanverwante wetenschappen speelden een grote rol in deze studie. Zijn conclusie: de schoonheid van een kunstwerk is niet simpelweg een objectieve eigenschap ervan, maar hangt samen met het genoegen (‘plezier’) dat menseneraan beleven en dat vervolgens volledig aan het kunstwerk toeschrijven. Schoonheid is pleasure objectified. Wat betekent dit volgens hem? Stel je kijkt naar een schilderij. Je ziet kleuren, vormen, lijnen en licht in een totaalcompositie. Maar je neemt niet alleen deze visuele elementen waar, je ervaart ook harmonie, genoegen of ontroering. Je zegt niet alleen dat je plezier beleeft aan het kijken, maar dat het schilderij mooi ís. Schoonheid ligt dus niet alleen in het object, noch uitsluitend in onze persoonlijke beleving; het ontstaat in de ontmoeting tussen die twee.
In het oude Griekenland, de bakermat van de westerse wijsbegeerte, was Plato van mening dat het Schone onlosmakelijk verbonden was met een streven naar het Ware en het Goede. Volgens latere denkers als Augustinus en Thomas van Aquino is ware schoonheid transcendent: het draagt een spoor in zich van perfectie en overstijgt onze zintuiglijke leefwereld. Het verwijst uiteindelijk naar God. Wereldberoemde oude kunst is tot op de dag van vandaag in staat een groot publiek op de been te brengen omdat het lijkt te raken aan het Sublieme, denk aan Bachs muziekstukken als de Matthäus-Passion of de Mona Lisa van Leonardo da Vinci.
Schoonheid die gezocht wordt in een hogere, universel orde, in goddelijke perfectie of in ideale verhoudingen is ook tijdens de renaissance en de zeventiende eeuw belangrijk. Op de academies werd gehamerd op harmonie, proportie, perspectief en vakmanschap. Pas in de achttiende eeuw, onder invloed van de Verlichting, komen menselijke ervaring en esthetiek nadrukkelijker centraal te staan. Filosofen als David Hume en Immanuel Kant onderzochten hoe smaak en schoonheidservaring zich tot elkaar verhouden en in hoeverre persoonlijke oordelen over schoonheid aanspraak kunnen maken op algemene geldigheid. Het was de tijd van het rationalisme waarin de verstandelijke benadering superieur werd geacht en waar de Romantiek in de negentiende eeuw op reageerde. Santayana’s idee dat we ons kijkplezier op een schilderij projecteren en dat als schoonheid ervaren, raakt aan iets wat we in ons dagelijks leven in de kunsthandel voortdurend ervaren. Want waar de natuuraanbidder een romantisch landschap van B.C. Koekkoek als pure schoonheid ervaart – ‘dat zou ik wel aan de muur willen hangen’ – vindt een ander diezelfde schoonheid in een expressief en kleurrijk doek van Karel Appel. Waar de één vertederd raakt door een moederpoes met haar kittens van Henriette Ronner- Knip, wordt een ander gegrepen door de vissersschepen op een grijsgroene Noordzee zoals H.W. Mesdag die wist te schilderen. Vaak wordt de keuze bepaald door herkenbaarheid: zo kiest de zeiler voor de vier generaties maritieme kunst uit de Koekkoek-familie, terwijl de liefhebber voor Oudhollandse gevels alle aandacht heeft voor Cornelis Springer.
Die diversiteit aan schoonheidsbelevingen maakt ons vak zo boeiend. Deze catalogus is een uitnodiging om dat schoonheidsgevoel te ontdekken en te ervaren. De uitdaging is om niet alleen af te gaan op het eerste, onmiddellijke kijkplezier en dat als schoonheid te bestempelen, maar ook om open te staan voor wat anderen als schoonheid ervaren. Om niet alleen te ontdekken wat wij mooi vinden, maar ook te leren zien wat een ander – in de eerste plaats de kunstenaar zelf – als schoonheid beschouwde.
Soms maakt de schilder het ons gemakkelijk: Isaac Israels gaf zijn werk dat hiernaast staat afgebeeld eenvoudigweg Schoonheid mee als titel. Doelde hij daarmee op de uitstraling van de vrouw die hij portretteerde, of vond hij het schilderij zelf een ‘schoonheid’? Dat zal altijd de vraag blijven en mag u zelf in Ede komen beoordelen. U staat met haar oog in oog op de tentoonstelling A Sense of Beauty, in onze beide galeries. Kom dwalen door schoonheid.
Teo van den Brink, Frank Buunk
De werken zijn te zien in onze galeries in Ede, alwaar u van harte welkom bent. We ontvangen u gastvrij met een kop koffie en rond vier uur met een glas Salentein.
Open: dinsdag t/m zaterdag 11-17 uur
Openingsborrel: vrijdag 28 november 15-18 uur
Open zondag: 29 november 11-17 uur